quinta-feira, 26 de abril de 2007

Media Release - Lu Olo vows to end social division and promote security

Francisco Guterres Lu Olo for President
“I shall be a President of all and for all”
Media release
26 April 2007

Lu Olo vows to end social division and promote security

Presidential candidate Francisco Guterres Lu Olo today visited IDP camps in Metinaro and Hera Port to express his support and solidarity for them in their hardship.

“The hardship of the IDPs is completely unacceptable,” he said. “We were forced to live in fear in poor conditions when we were fighting for our independence, but now we control our own future. We must unite to help the IDPs come home, so we can all live together in peace and security.”

“To do this, we must assist people who have lost their homes, and help them build new ones as the government has already begun to do. We must secure the neighbourhoods of Dili, and protect everyone’s right to live where they choose. We must solve the problem of land disputes. We must provide livelihood programs. I promise to work with the government and civil society on all these things.”

“But above all, we must restore justice and security to our country, and bring back the rule of law. Our security should be protected by our own security forces, FFDTL and PNTL, and we must strengthen them so they are able to assume full responsibility, allowing the international forces to withdraw. As President, my first priority will be to help the government, the parliament, the judicial institutions and the security forces re-establish peace in our country, restore our sovereignty and bring all perpetrators of violence against our people and our nation to justice.”

“I know the problems of the IDPs are difficult to solve. I know that people in the camps are afraid for their security if they return home. I also know that it is very hard for people to live in the camps. As a father, I am very sad to see so many children living like this. I am sad to see that teachers cannot go to their schools.
I am sad that people only feel safe when there are security forces nearby. Our security should not depend on guns, not now that we have won our freedom.”

“Nearly twelve months ago, people said this crisis would be solved if the government changed. This did not happen. A new Prime Minister did not solve the problems. The President who asked for the new Prime Minister did not solve the problems. There are still over 70000 people who are receiving food relief, because they have been forced to leave their homes. Too many people are afraid to go back to their homes. Too many people no longer have homes to go to. ”

“As President, I undertake to work with the all our institutions to find a solution. To build peace and security, we must work together on those things which unite us. I will not fight with other leaders, and cause more conflict. I will promote the sharing of different political views and listen carefully to their ideas for the development of our precious country.”

“We need to stop this talk of East-West divide. I have always promoted the ideals of our Resistance, that Timor-Leste is one nation. We are one people, from Jaco, Tutuala through to Atauro to Oecusse, and from from north to south. We have always been and will always be Timorese together united as one proud people. We owe it to all those who died for our independence and sovereignty to stop the divide and to unite for the future. I will promote the ideal of Maubere as the national identity for all Timorese.”



For more information contact:
Harold Moucho (Lu Olo’s political adviser) (+670) 723 0048 (Dili)
Jose Manuel Fernandes (Lu Olo’s official election representative) (+670) 734 2174 (Dili)

HYPERLINK "http://www.luolobapresidente.blogspot.com" http://www.luolobapresidente.blogspot.com, HYPERLINK "http://luolo.blogspot.com" http://luolo.blogspot.com, HYPERLINK "http://www.timortruth.com" http://www.timortruth.com

Comunicado de Imprensa - Lu Olo compromete-se a acabar com a divisão social e promover a segurança

Francisco Guterres Lu Olo para Presidente
“Serei Presidente de Todos e para Todos”


Comunicado de Imprensa
26 de Abril de 2007

Lu Olo compromete-se a acabar com a divisão social e promover a segurança

O candidato Presidencial Francisco Guterres Lu Olo visitou hoje os campos de deslocados em Metinaro e Porto de Hera para expressar o seu apoio e solidariedade para com eles, neste momento dificil para eles.

"As dificuldades do deslocados são completamente inaceitáveis," disse Lu Olo. "Nós fomos forçados a viver com medo, em condições precárias, durante a luta pela independência, mas agora controlamos o nosso futuro. Devemos unirmo-nos para ajudar os deslocados a regressarem as suas casas, para que todos possam viver em paz e segurança.

"Para fazer isto, devemos ajudar as pessoas que perderam as suas casas, e ajuda-los a construir novas casas, como o governo já iniciou. Devemos criar segurança nos bairros em Dili, e proteger o direito de todo de viver onde escolhem. Devemos resolver os problemas de disputas de terras. Devemos providenciar programas de subsitência. Eu prometo trabalhar junto do governo e da sociedade civil para atingir todos estes objectivos."
"Mas, acima de tudo, devemos restaurar a justiça no nosso país, e a autoridade. A nossa segurança deveria ser protegida pelas nossas præorpias forças de segurança, as F-FDTL e as PNTL, e devemos fortalece-las para sejam capazes de assumir total responsabilidade, permitindo que as forças internacionais regressem aos seus países. Como Presidente, a minha primeira prioridade será de auxiliar o governo, o parlamento, as instituições judiciárias e as forças de segurança a reestabelecerem a paz no nosso país, restaurar a nossa soberania e levar à justiça todos os perpetradores da violência contra o nosso povo e a nossa nação."

"Eu sei que os problemas dos deslocados são difíceis de resolver. Eu sei que as pessoas nos campos de deslocados estão com medo de regressar às suas casas. Eu sei também que é muito dificel viver nos campos. Como pai, eu fico muito triste ao ver tantas crianças a viverem nestas condições. Eu fico triste ao ver professores que não poder ir às suas escolas. Eu fico triste ao ver que as pessoas só se sente seguras onde existem forças de segurança por perto. A nossa segurança não deverias estar dependente das armas, não agora que ganhamos a nossa liberdade."

"Há cerca de 12 meses atrás, algumas pessoas disseram que a crise seria resolvida com a mudança de governo. Tal não aconteceu. Um novo Primeiro-Ministro não resolveu os problemas. O Presidente que exigiu o novo Primeiro-Ministro não resolveu os problemas. Ainda existem mais de 70 mil pessoas a receberem ajuda alimentar, porque foram forçadas a deixar as suas casas. Muitas pessoas têm medo de regressar às suas casas. Muitas pessoas já não têm casas para onde regressar."

"Como Presidente, eu comprometo-me a trabalhar com todas as instituições para encontrar uma solução. Para construir paz e segurança, nós devemos todos trabalhar em conjunto nos aspectos que nos unem. Eu não irei lutar contra outros líderes e causar mais conflitos. Eu promoverei a partilha de diferentes visões políticas e escutarei, com atenção, às suas ideias para o desenvolvimento no nosso precioso país."

"Precisamos parar de falar na divisão Leste-Oeste. Eu tenho sempre promovido os ideiais da nossa Resistência, que Timor-Leste é uma só nação. Nós somos um povo, de Jaco, Tutuala, passando por Ataúro, até Oecussi, e do norte ao sul. Nós temos sido sempre e continuaremos a ser Timorenses, juntos, unidos como um povo orgulhoso. Nós devemos isso à todos aqueles que deram as suas vidas pela nossa independência e soberania, que paremos de dividir e que nos una-mos para o futuro. Eu promoverei o ideal de Maubere como a indentidade nacional de todos os Timorenses."

Para mais informações, contacte:
Harold Moucho (Acessor político de Lu Olo) (+670) 723 0048 (Dili)
Jose Manuel Fernandes (Representante Oficial de Lu Olo para a CNE) (+670) 734 2174 (Dili)

http://www.luolobapresidente.blogspot.com,
http://luolo.blogspot.com,
http://www.timortruth.com

Komunikadu Imprensa -Lu Olo komprometi hakotu divizaun iha komunidade no promove seguransa

Francisco Guterres Lu Olo ba Prezidente
“Hau se sai Prezidenti Hosi Povu ba Povu Tomak”
Komunikadu ba Imprensa
26 Abril 2007


Lu Olo komprometi hakotu divizaun iha komunidade no promove seguransa


Kandidatu Prezidensial Francisco Guterres “Lu Olo” ohin halao vizita ba kampu deslokadus iha Metinaro no Porto Hera atu ható ninia apoiu no solidaridade ba sira nia súsar.

“Hau la simu situasaun susar neebe deslokadus sira hetan,” nia dehan. “ Horiuluk, ema hakas ita hodi moris ho tauk no ho kiak, bainhira ita sei funu hela ba ita nia ukun rasik a’an, maibé, oras nee, ita mak kaer rasik ita nia futuru. Ita tenke hamutuk atu bele fo tulun ba deslokadus sira hodi fila hikas ba sira nia uma, hodi nunee ita hotu-hotu bele moris ho hakmatek no dame.”

“Atu halo ida ne’e , ita tenke fo tulun ba maluk sira ne’ebé mak lakon sira nia uma, tulun sira atu bele harii sira nia uma fila fali , tuir programa ne’ebé governu hahu tiha ona. Ita tenke tau seguransa iha bairrus Dili nian, no fo proteksaun eh hametin direitu ida-idak nian atu moris iha fatin ne’ebé sira hakarak hela. Ita presiza rezolve problema kona ba rai no uma , ne’ebé sei dauk hatene lolós sé maka nain. Ita presiza halau programas ba ema bele hetan buat ruma ba sira nia moris lor-loron nian. Hau komprometi a’an atu servisu hamutuk ho governu no ONG sira atu hetan buat sira nee.”

“Maibe, importante liliu, ita presiza harii fila fali justisa no seguransa ba ita nia rain, no hametin fila fali estado de direitu. Ita nia forsa rasik mak tenke fo seguransa ba ita, F-FDTL no PNTL, laos Forsa Internasional sira. Nudar Prezidenti, hau nia prioridade uluk liu mak atu fo tulun ba governu, parlamentu, instituisoens judisiaria no forsa seguransa atu hametin fila fali dame iha ita nia rain, hetan fila fali ita nia soberania no lori ba justisa ema hot-hotu ne’ebé halo violénsia hasoru ita nia ema no ita nia rain.”

“Hau hatene katak difísil tebe-tebes atu rezolve deslokadus sira nia problema. Hau hatene katak ema iha kampus deslokadus tauk fila fali ba sira nia uma tamba la iha seguransa . Hau hatene katak susar tebetebes hela iha kampus deslokadus. Nudar aman, hau nia laran taridu tamba hare labarik sira moris iha kondisoens hanesan nee. Hau triste tamba professores sira labele fila fali ba eskolas. Hau triste tamba ema sente deit seguru bainhira forsa sira besik sira. Ita nia seguransa labele depende ba kilat, la’os agora ké ita hetan ona ukun rasik aan ”

“Besik fulan sanulu resin rua kotuk, ema dehan katak se governu troka, problema deslokadus sei resolve. Ida nee la akontese. Primeiru Ministru foun la resolve problema ida nee. Prezidente RDTL, ne’ebé husu Primeiru Ministru foun, la rezolve problema. Sei iha ema hitu nulu rihun mak simu ai han, tamba sira forsadu sai husi sira nia uma. Ema barak tebe-tebes mak tauk fila fali ba sira nia uma. Ema barak tebe-tebes la iha ona uma atu hela.”

“Nudar Prezidenti, hau sei kompromete a’an atu servisu ho ita nian instituisoens hotu-hotu atu hetan solusaun . Atu hametin dame no hakmatek, ita tenke servisu hamutuk ba buat sira ne’ebé hametin liu ta’an ita nia unidade. Hau lakoi buka konflitus ho líder sira seluk atu hamosu ta’an konflitu. Hau sei buka halo ema koalia ba malu, fó hanoin ba malu hodi dezenvolve ita nia rai doben.”

“Ita tenke hakotu koalia kona ba Lorosae no Loromonu tamba haketak ita. Hau sempre tau aas ita nia ideais Resisténsia nian, katak Timor-Leste nasaun ida deit. Ita Povu ida deit, hosi Jaco- Tutuala , liu hosi Atauro to Oecussi, hosi tasi mane to tase feto. Horiuluk ita hamutuk, ohin loron ita hamutuk , aban bai rua ita sei hamutuk nafatin, Povu ida deit moris hó ninia orgullu. . Ita tenke hametin Unidade ba ita nia futuru. Ne’e dever boot ita nian ba maluk hotu hotu ne’ebé mate ba ita nia ukun rasik aan no ita nia soberania.. Hau komprometi a’an sei tau a’as liu ideal Maubere nudar ita nia identidade nasional.”


Hakarak hatene ta’an informasaun, bele dere arame bá:

Harold Moucho (LuOlo nia assessor polítiku) (+670) 723 0048
José Manuel Fernandes (reprezentante Lu Olo nian ba eleisoens) (+670) 734 2174 (Dili)

http://luolobapresidente.blogspot.com, HYPERLINK "http://luolo.blogspot.com" http://luolo.blogspot.com, http://www. timortruth.com

CALENDARIO DA CAMPANHA PRESIDENCIAL DO CANDIDATO FRANCISCO GUTERRES LU OLO - SEGUNDA VOLTA

CALENDÁRIO DA CAMPANHA PRESIDENCIAL DO CANDIDATO

FRANCISCO GUTERRES “LU OLO”

SEGUNDA RONDA

Data

Local

Observação

22/4/07 – Domingo

Bazartete/Liquiçá

Cerimónia “Uma Lisan” ba Cda José Lobato

23/4/07 – segunda feira

Dili/ Centro de Informação

da FRETILIN

Conf. Imprensa 11H00

24/4/07 – terça feira

Entrevista

Farol, 15:30

25/4/07 – quarta-feira

Conf Imprensa

Manatuto / 14H00

Sede CCF Comoro 9:00

Comicio

26/4/07 – quinta-feira

Hera/Metinaro ( 10:00 )

Santa Cruz ( 15:00 )

Visita aos deslocados e a Politécnica

Dili

27/4/07 – sexta feira

Dili

Media (Debate TVTL) 16:30

28/4/07 – sábado

Aileu ( 10:00 )

Bemori/Akadiru-Hun (16:00 ) Lahane Oriental (17H00)

Comicio (Aileu/Aissirimou )


29/4/07 – domingo

Dili

HNGV ( 10:00) e COMARCA ( 15:00 )

30/4/07 – segunda-feira

Maubisse

Comicio ( 10:00 ) ( Mercado )

1/5/07 – terça –feira,

Dili, Conf imprensa ( 10:00 )

Memorial Hall Dialogo com ONG’s

Nacionais e Internacionais ( 15:00 )

2/5/07 – quarta-feira, ( 10:00 )

18h00-20h00

Dili ( Memorial Hall )

Dili (Memorial Hall)

Encontro com confissoes Religiosas

Encontro com Corpo Diplomatico

3/5/07 – quinta-feira,

Dili Conf Imprensa ( 9:00 )

Encontro com Deficientes ( 14:00 )

(Visita a Assert Becora) ( 11:00 )

4/5/07 – sexta-feira

Dili (GMT)

9H00 :Encontro Juventude

15H00: Encontro Organizacao Feto

5/5/07 – sabado,10H00

Estadio Municipal Dili

Comicio, 10H00

6/5/07 – domingo

Dili


7/5/07 – segunda-feira



Reflexão

8/5/07 – terça-feira


9/5/07


Votação


quarta-feira, 25 de abril de 2007

Media Release - Lu Olo will guard Petroleum Fund


Francisco Guterres Lu Olo for President
“I shall be a President of all and for all”


Media release
25 April 2007

Lu Olo will guard Petroleum Fund

Fretilin presidential candidate Francisco Guterres Lu Olo today promised to defend Timor Leste’s gas and oil resources against unscrupulous self-serving politicians.

Lu Olo criticised election candidates who say that if elected they will “unlock” Timor Leste’s petroleum fund for a massive spending spree.

“If we flood the economy with money that would only fuel inflation and encourage corruption,” he said.

“Our nation’s long-term future depends on the Petroleum Fund being invested carefully and spent wisely. It is not a tool for politicians seeking to buy popularity in elections.

“The fund must be spent wisely to ensure we have enough money for many years to come. Our children and grandchildren must also benefit from Timor Leste’s natural resources.”

He said the Petroleum Fund set up by the Fretilin government is considered “international best practice” and is vital to ensuring that gas and oil revenues are spent in a transparent and sustainable manner. The fund has been praised by leading institutions such as the World Bank and International Monetary Fund (IMF) – see below.

Lu Olo said: “Money from the fund has so far been spent on education, health and public infrastructure. For the financial year 2006-2007 22% of the fund, US$272 million (from a Fund balance of USD$1,235 billion), will be spent through the budget and will be invested in infrastructure, health, education and rural development.

“Those politicians who claim we have money sitting in the bank in New York earning interest are misleading the public in an attempt to buy votes. Money has been spent and will be spent in the future, but it is being spent responsibly to ensure that our nation’s resources are not mismanaged.

“If you try to pour a bucket of water into a small bottle, it will overflow and be wasted. Money will not get to the poor or those who need it, and only a few privileged people at the top will benefit.”

For more information contact:
Harold Moucho (Lu Olo’s political adviser) (+670) 723 0048 (Dili)
Jose Manuel Fernandes (Lu Olo’s official election representative) (+670) 734 2174 (Dili)
http://www.luolobapresidente.blogspot.com, http://luolo.blogspot.com, http://www.timortruth.com


IMF praises the Fretilin-designed Petroleum Fund

Presidential candidate Francisco Guterres Lu Olo has welcomed the findings of an IMF (International Monetary Fund) report on the economy of Timor Leste.

IMF Country Report No. 07/79 (February 2007) praises the Fretilin government for its “sustainable and transparent management of oil and gas resources” and “efficient public spending”.

The report makes the following comments:
“Timor-Leste had made good progress in establishing the basis for a stable and healthy economy prior to the civil unrest in 2006…”

“The authorities” development strategy remains sound and focuses on the core reforms needed to promote growth…”

“An outstanding track record of fiscal soundness since independence was restored in 2002 – namely through cautious spending and prudent management of oil and gas revenues – has allowed the authorities to take credit for a rare absence of public debt.”

“Oil and gas resources are to be the lever for long-term development, through a special framework for their sound management. Based on a Petroleum Fund and a savings rule, this framework is acknowledged to follow international best practices and has been operational since mid-2005 – including throughout the recent instability period.”

“The Petroleum Fund is integrated into the central government budget and transparently managed. Transfers are subject to a spending ceiling set on the basis of the fiscal sustainability policy.”

“Transparent reporting, independent audits, and the creation of an Investment Advisory Board for the Fund have ensured a high level of accountability.”

“Fund assets are invested abroad to limit risk and minimize real exchange rate appreciation pressures. Designated oversight bodies monitor operations and internationally recognized accounting firms conduct annual audits.”

“Transfers from the Petroleum Fund, which concentrates all the oil and gas revenues, can only be made into a specific Treasury account and up to an annual expenditure ceiling deemed sustainable according to a long-term savings rule: the sum of non-oil domestic revenues and the estimated permanent income from invested oil and gas revenues. This framework has proved its robustness throughout the recent period of civil unrest, by which it was not affected.”

“The long-term fiscal sustainability strategy, targeting inter-generational equity through the savings policy and petroleum fund, remains an appropriate vehicle for broad management of the oil-and-gas wealth.”

“Adherence to the saving guideline and keeping spending within ‘sustainable’ levels, along with continued prudent management of the petroleum fund should help shield Timor-Leste from the ‘oil curse’ by smoothing spending and investing the remainder abroad, while financing the needed increase in development spending.”

To view the full IMF report to go
www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2007/cr0779.pdf

Comunicado de Imprensa - Lu Olo defenderá o Fundo de Petróleo

Francisco Guterres Lu Olo para Presidente
“Serei Presidente de todos e para todos”
Comunicado de Imprensa
25 de Abril de 2007

Lu Olo defenderá o Fundo de Petróleo

O candidato presidencial da FRETILIN, Francisco Guterres Lu Olo, prometeu hoje defender os recursos petrolíferos e de gas, dos políticos sem escrúpulos.

Lu Olo criticou os candidatos eleitorais que dizem que, se forem eleitos, irão “abrir” o fundo de pretóleo de Timor-Leste para utilizar de forma massiva e esbanjadora.

“Se injectarmos a economia com dinheiro, isso só irá criar inflação e encorajar a corrupção,” disse Lu Olo.

“ O futuro a longo prazo da nossa nação está dependente no investimento cuidadoso do Fundo de Petróleo e na sua utlização sábia. Não é um brinquedo para os políticos utlizarem na procura de popularidade durante o perído eleitoral.

“O fundo deve ser utilizadode forma sábia para garantir que temos dinheiro suficiente para muitos anos no futuro. Os nossos filhos e netos devem ter beneficiar dos recursos naturais de Timor-Leste.”

Lu Olo disse também que o Fundo de Petróleo, que foi criado pelo Governo da FRETILIN, é considerado “melhor prática internacional” e é vital que se assegure que os rendimentos provenientes do petróleo e do gás sejam utilizados de forma transparente e sustentável. O fundo tem sido elogiado por grandes intituições, tais como o Banco Mundial e o Fundo Monetário Internacional (FMI) – veja abaixo.

Lu Olo afirmou: “O dinheiro do fundo tem, até agora, sido utilizado nas áreas de educação, saúde e infraestrutura pública. Para o ano fiscal 2006-2007, será ultilizado através do orçamento 22% do saldo do Fundo, isto é USD$272 milhões (de um total USD$1,235 mil milhões do Fundo), serão investidos em infraestrutura, saúde, educação e desenvolvimento rural.

“Os políticos que dizem termos dinheiro parado no banco em Nova Iorque, ganhando juros, estão a enganar o público como uma tentativa de obterem votos. O dinheiro tem sido utilizado e será utilizado no futuro, mas tem sido gasto de forma responsável para assegurar de que os recursos da nossa nação não sejam mal geridos.

“Se tentarmos encher um balde de água para uma garrafa pequena, irá transbordar e será um desperdício. O dinheiro não irá chegar aos pobres ou aqueles que precisam, e apenas algumas pessoas do topo, privelegiadas, irão beneficiar.”

Para mais informações, contacte:
Harold Moucho (Assessor Político de Lu Olo) (+670) 723 0048 (Dili)
Jose Manuel Fernandes (Representante oficial de Lu Olo para a CNE) (+670) 734 2174 (Dili)

http://www.luolobapresidente.blogspot.com, http://luolo.blogspot.com, http://www.timortruth.com

FMI elogia o Fundo de Petróleo criado pela FRETILIN

O candidato presidencial Francisco Guterres Lu Olo, recebeu com contentamento um relatório do FMI (Fundo Monetário Internacional) sobre a economia de Timor-Leste.

O Country Report No. 07/79 (Fevereiro 2007) da FMI, elogia o governo da FRETILIN pela sua “gestão sustentável e transparente dos recursos petrolíferos e gás” e “utilização pública eficáz”.

O relatório contém os seguintes comentários (traduzido):

“Timor-Leste tem feito bom progresso no estabelecimento de uma base para uma economia estável e saudável, até ao início da crise civil em 2006...”

“A estratégia de desenvolvimento de autoridades continua em andamento e foca nas reformas principais necessárias para promover o crescimento...”

“Um registo fiscal proeminente, desde a restauração da independência em 2002 – nomeadamente através de gastos cuidadosos e gestão prudente dos rendimentos provenientes do petróleo e do gás – tem permitido às autoridades para que se congratulem pela rara ausência de dívida pública.”

“Os recursos petrolíferos e de gás são para ser uma alavanca para o desenvolvimento a longo prazo, através de uma estrutura especial para a sua gestão. Com base num Fundo de Petróleo e numa regra de poupança, esta estrutura é reconhecida como seguindo as melhores práticas internacionais e tem estado em anamento desde meados de 2005 – incluindo durante o recente período de instabilidade.”

“O Fundo de Petróleo está integrado no orçamento geral do estado e é gerido de forma transparente. As transferências estão sujeitas a um limite estabelecido com base na política de sustentabilidade fiscal.”

“Relatórios transparentes, auditorias independentes, e a criação de um Corpo de Assessoria para Investimento do Fundo, garantiram um alto nível de responsabilidade.”

“Os recursos do fundo são investidos no estrangeiro para limitar os riscos e minimizar as pressões de apreciação das taxas reais de cambio. Corpos de monitorização designados monitorizam as operações e empresas de contabilidades, internacionalmente reconhecidas, realizam as auditorias anuais.”

“Transferências do Fundo de Petróleo, que concentram todos os rendimentos provenientes do petróleo e do gás, só podem ser feitas para uma conta específica do Tesouro e com um limite de despesa anual considerado sustentável, de acordo com uma regra de poupança a longo prazo: a soma de rendimentos domésticos não relacionados com petróleo e gas e o rendimento permanente calculado dos investimentos de petroleo e gas. Esta estrutura tem provado ser robusto durante o recente período de crise civil, pelo que não foi afectada.”

“A estratégia de sustentabilidade fiscal a longo prazo, tendo como alvo a equidade entre generacões da política de poupança e do fundo de petróleo, mantém-se como um veículo aprorpiado para gestão alargada da riqueza do petróleo-e-gás.”

“A aderência ao guia de poupança e continuação de utlização com níveis ‘sustentáveis’, juntamente com contínua gestão prudente do fundo de petróleo, ajudarão a proteger Timor-Leste da ‘maldição do petróleo’ ao suavizar a utilização e o investimento do restante, enquanto financia o aumento do desenvolvimento do gasto.”

Para ler o relatório do FMI:
www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2007/cr0779.pdf

Komunikadu Imprensa - Lu Olo sei tau matan ba Fundu Mina Rai

Francisco Guterres Lu Olo ba Prezidente
“Hau se sai Prezidenti Hosi Povu ba Povu Tomak”

Komunikadu ba Imprensa
25 Abril 2007

Lu Olo sei tau matan ba Fundu Mina Rai

Kandidatu prezidensial FRETILIN nian Francisco Guterres “Lu Olo” ohin promete atu defende Timor-Leste nia riku soin, gas no mina rai hosi politikus sira ne’ebe la iha prinsípius morais no haré ba sira nia a’an deit .
Lu Olo kritika kandidatu eleisoens prezidensiais sira ne’ebé dehan katak sé sira eleitu sira sé hasai ósan hosi Fundu Mina Rai atu gasta ba buat bar’barak arbiru deit.
“Se ita hatama ósan bar’barak ba ita nia ekonomia ita bele hamosu inflasaun no halo korupsaun bo’ot ba be’beik,” nia dehan.

“Ita nia nasaun ninia futuru depende ba Fundu Mina Rai. Tamba ne’e ita tenke halo investimentu osan mina rai nian ho kuidadu no hatene oinsá maka gasta osan ne’e. Ne’e la’os ba politiku sira atu uza fali ba sósa votos iha tempu eleisaun”.
“Ita tenke hatene oinsá gasta ósan mai hosi Fundu hodi garante katak ita sei iha ósan bei’beik iha tinan barak mai oin. Ita nia oan no bei’ oan mos tenke simu benefisiu hosi Timor-Leste nian riku soin.”
Nia dehan katak Fundu Mina Rai ne’ebé Governu FRETILIN hari’i sai rekoñesidu iha mundu núdar “prátika internasional diak liu”. Fundu ne’e importante tebe-tebes atu hametin katak ita gasta osan hosi gas no mina rai ho transparénsia no sustentabilidade (sei iha bei’beik tinan ba tinan). Instituisoens bo’bot hanesan Banku Mundial no Fund Monetáriu Internasioal (FMI) – gaba Fundu ne’e - hare dokumentu iha kraik.
Lu Olo dehan : “Ósan mai hosi Fundu ne’e gasta ona ba edukasaun, saúde no infraestrutura públika. Ba tinan fiskal 2006-2007, ósan 22% hosi Fundu ne’e, USD$272 milhões (hosi saldu USD$1,235 mil milloens), tama tiha ona iha orsamentu hodi investi iha infraestrutura, saúde, edukasaun no dezenolvimentu rural”.
“Politiku sira ne’ebe dehan katak osan Fundu nian hatu’ur hela iha banku Nova Iorque hodi halo funan deit, sira ne’e habosok deit ema hodi manan votus. Osan hosi Fundu Mina Rai gasta dadaun ona, tuir orsamentu estadu, no sei gasta nafatin to aban bairua, maibé ita gasta osan nee ho responsabilidade atu garante katak ita la gasta ita nia rain nia rikun soin arbiru deit”.
“Ita bele halo komparasaun hanesa ne’e. Se ita fui be’e hosi balde bo’ot ida, (mak osan hosi Fundu), ba botir ki’ik ida, (mak ita nia eknomia), be’e nee sei naksuli no estraga deit. Osan sei la tu’un ba ema kiak ka sira ne’ebé presiza duni, maibé, balun iha leten deit mak sei hetan benefisiu.”
Lu Olo ramata ho ida ne’e: “Osan hosi riku soin mina rai nian, henesan mos mina rai rasik, se ramata loron ruma. Oras nee dadaun, osan hosi Timor-Leste nia mina rai tama hosi deit kampu ida, naran Bayu-Undan. La iha kampu seluk taan atu hahú produsaun iha tinan lima ka ne’en nia laran. Se kampu nee taka karik, osan sei la tama. Politikus sira labele koalia kona ba osan ne’e, hanesan buat ida ké la iha rohan . Ne’e la lós.”

Ba informasaun tan:
Harold Moucho (Assesor politiku Lu Olo nian) (+670) 723 0048 (Dili)
Jose Manuel Fernandes (Representante Offisial LuOlo nian) (+670) 734 2174 (Dili)

http://www.luolobapresidente.blogspot.com, http://luolo.blogspot.com, http://www.timortruth.com


IMF gaba Fundu Mina Rai ne’ebé FRETILIN hari’i

Kandidatu prezidensial Francisco Guterres “Lu Olo” haksolok relatóriu IMF (Fundu Monetáriu Internasional) nian kona ba ekonomia Timor-Leste nian.

Relatóriu IMF nian n◦07/79 gaba governu FRETILIN nian tamba halo “jestaun transparente no sustentável (iha be’beik tinan ba tinan) ba rikusoin gas ho mina rai” no tamba “hatene gasta ósan ne’e ba benefisia ema hotu”.

Relatóriu ne’e ható komentárius tuir mai:

“Molok krize 2006 mosu, Timor-Leste halao hela progresu tamba hari’i ekonomia ida ké diak no estável (la nakdoko)...”

“Autoridades” nina estratéjia diak hela no hare ba reformas importantes ne’ebé promove dezenvolvimentu...”

“Iha rejistu finanseiru diak tebe-tebes hahú hosi 2002, bainhira Timor-Leste ukun rasik a’an – tamba gasta osan ho kuidadu no halo jestaun osan hosi gas no mina rai hó kuidadu – autoridades sira hetan reputasaun diak tamba Timor-Leste la iha túsan”.

“Riku soin gas no mina rai sai hanesan alavanka ida ba dezenvolvimentu ba tempu naruk sé iha mekanismu especial ida ba jestaun diak. Tamba bazeia ba Fundu Mina Rai no desizaun ba rai osan iha banku ba hetan funan, mekanismu ne’e tuir prátika internasional ida ké diak liu no halao ba oin hosi 2005 – inkluindu tempu krize nian”.

“Fundu Mina Rai tama iha orsamentu governu nian no iha jestaun transparente (la iha korrupsaun). Bele halo deit transferénsia osan hosi Fundu tuir osan ne’ebé determina ba gasta iha politika sustentabilidade fiskal”.

“Tamba iha Relatóriu transparente (hakerek momós), halo auditoria independente, no tamba iha Konsellu Konsultivu ba Investimentus Mina Rai nian, buat sira ne’e hotu hatudu katak iha responsabilidade makás”.

“Osan investe iha banku iha tasibalu hodi labele lakon ósan barak bainhira kámbiu ósan nian tún. Iha organizasaun ba halao knaar hodi tau matan ba fundu ne’e no tin’tinan kompañia internasional sira mai Timor-Leste halo auditoria”.

“Transferénsia hosi Fundu Mina Rai, ne’ebé simu ósan hosi gas no minarai, bele tama deit ba konta Tesouro nian ; tin-tinan gasta deit ósan ne’ebé mak determina tia ona, maibé , tuir eskema ida ké bele halo Timor-Leste hetan osan ba bei’beik tamba tuir regra rai osan hodi hetan funan: ósan ne’ebé hetan hosi rendimentus buat selu-seluk (la’os hosi mina rai) no ósan ne’ebé kalkula katak tama bei’beik hosi investimentus gas no mina rai nian. Eskema ne’e forte tebe-tebes , ne’e duni , la monu iha tempu krize nian”.

“Estratéjia sustentabilidade fiskal ba tempu naruk, ne’ebé halo ósan funan hosi politika rai osan no gasta ho kuidadu no fundu mina rai, sai dalan lo’os liu ba halao jestaun diak ba rikusoin gas no mina rai”.


“ Tamba tuir orientasaun rai osan no gasta natón hodi iha ósan bei-beik , no halo jestaun Fundu mina rai didiak, fundu mina rai sei ajuda Timor-Leste atu sai hosi “malisan mina rai nian” bainhira gasta ho kuidadu no investe ósan balu iha liur, bainhira gasta dadauk ba dezenvolvimentu”.


Se hakarak haré relatóriu tomak bele haré iha:
www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2007/cr0779.pdf