segunda-feira, 7 de maio de 2007

Komunikadu Imprensa - TROPA INTERNACIONAL INTERROMPE DALA RUA ONA FRETILIN NINIA KOMISIU


Francisco Guterres “Lu Olo” ba Prezidente

Prezidente husi povu ba povu tomak”


Media release

Domingo 6 Maio 2007


TROPA INTERNACIONAL INTERROMPE DALA RUA ONA FRETILIN NINIA KOMISIU

Tropa internasional interrompe dala rua ona komisiu FRETILIN nian, ne’bé halao ho dame, iha semana ikus liu kamapaña prezidensial nian.

José Manuel Fernandes, reprezentante kandidatu FRETILIN nian, Francisco Guterres „Lu Olo“hatete ohin katak, ISF – Forsas Internasionais de Estabilizasaun interrompe Lu Olo nia “diálogu ho povu “ iha Dili (5 de Maio) no komísiu ne’ebé halo iha Ainaro, quinta feira kotuk, 3 de Maio.

ISF nia komportamentu halo apoiantes FRETILIN nian sente tauk“, Fernandes hatete.

Timor-Leste, estadu soberanu ona, la’os ona rai okupadu ho forsas militares, ne’e duni ISF labele halo ema tauk bainhira sira halibur iha fatin ida ba halao kampaña eleitoral ho dame.

Fernandes hatete katak horseik , operasaun militar ne’ebé ISF halo iha Dili, dehan katak UNPOL mak husu sira ba halao, nebé halo ho helikópterus, tankes funu nian, no tropas hó kilat, halo ema tauk atu ba diálogu iha parke Borja da Costa, iha Farol, Dili.

ISF no UNPOL la iha direitu ba halo interferénsia iha atividades polítikas povu nian nebé halao tuir lei, nia hateten.

Nia hateten katak Lu Olo ninia adversáriu José Ramos Horta hasae nia a’an hodi hatete katak nia mak amigu diak liu Primeiru Ministru Australia nian, hodi hetan liu apoiu iha eleisaun ne’e.

Halo ho intensaun ka lae, komportamentu ISF nian kompromete sira ninian kompromisu nebé dehan katak sira forsa neutral iha eleisaun ida ne’e“‘, Fernandes hateten.

Iha Ainaro, quinta feira kotuk, bainhia Lu Olo koalia namanas hela ho povu, helikópteru ida tu‘‘un besik fatin komísiu nian, no soldadus armadus tama iha povu nia le’et“.

Sekretáriu Jeral FRETILIN nian haruka surat ida ba Komandante Australiano, Brigadeiru Mal Rerden, hodi protesta kontra ISF ninia asaun militar , iha Ainaro.

Alkatiri hakerek : “Ami simu informasaun katak UNPOL maka húsu ISF ba halao operasaun ba fó seguransa ba populasaun . Ami husu, sá seguransa mak imi fó ho komportamentu nebé ema sente fali ameasadu? Ami fiar katak la’os atu fó seguransa ba ami nia membrus no apoiantes. Sira iha razaun atu hanoin katak komportamentu neé hanesan tentativa ida ba dezafia sira nia direitu atu halibur tuir Konstutuisaun hateten.“.

Alkatiri nia karta tatoli tan: “ Hau lalika fó hanoin taan katak eleisaun neé halao iha kondisoens sensíveis tebe-tebes , ne’e duni ISF tenke iha no hatudu neutralidade iha prátika. FRETILIN nia kandidatu kritika ona nia adversáriu tamba tenta uza ISF arbiru deit iha kampanha nee, bainhira nia dehan katak nia husu ISF atu hapara operasoens militares ba kaer Reinado. Ami hein ISF atu mantén neutralidade , no ami sei defende sira nia direitu no dever atu ema labele uza sira ba kampanha politika. Ita nia Konstituisaun klaru kona ba tropa armada katak sira labele halo interferénsia polítika.“

Brigadeiru Rerden hatán fali katak nia sei hakás aán ba oin hodi helikópteru labele tu’un bainhira kandidatu Lu Olo halao hela ninia komisiu“. Nia nega katak tropa la tama iha fatin komisiu nian“

Maibé, video komisiu Ainaro nian hatudu momós katak tropa ho kilat tama iha povu nia le’et .

Fernandes hatete katak FRETILIN simu keixa lor’loron kona ba ISF ninia komportamentu , katak sira provoka no intimida FRETILIN nia apoiantes.

Ami la konvensidu katak komportamentu ISF nian la iha ligasaun ho apoiu ne’ebé governu australianu fó ba kandidadtu Ramos Horta, Fernandes hateten.

Nia fo hanoin fali dokumentu ida nebé ADF ( Forsa Defesa Australia nian) halo , nebé publika iha revista Bulletin , iha 6 de Junho 2006, nebé hateten: “Australia bele tau matan diak liu ba ninia interese estratégikus, sé Australia bele influénsia ema nebé iha responsabilidade ba hola desizaun iha Timor-Leste“.



Hakarak hatene ta’an informasaun, bele dere arame ba:

Harold Moucho (Lu Olo nia asesor polítiku) (+670) 723 0048 (Dili)

Jose Manuel Fernandes (Lu Olo nia reprezentante ba eleisaun prezidensial) (+670) 734 2174 (Dili)

http://www.luolobapresidente.blogspot.com, http://luolo.blogspot.com, http://www.timortruth.com

Media Release - Tells us what you own, Mr Ramos-Horta

FRENTE REVOLUCIONÁRIA DO TIMOR-LESTE INDEPENDENTE

FRETILIN

Media release

6 May 2007

Tell us what you own, Mr Ramos Horta


Jose Ramos Horta must stop trying to evade questions about his pecuniary interests, José Manuel Fernandes, official election representative for FRETILIN presidential candidate Francisco Guterres Lu Olo, said today.

Jose Ramos Horta continues to evade the important question put to him by representatives of civil society and voters during this election campaign regarding a full and frank disclosure of his pecuniary interests,” Fernandes said.

Lu Olo made public a signed declaration detailing all his interests, but Ramos Horta refuses to provide a written declaration and hides behind the absence of legislation requiring him do so.

It is easy to provide a written declaration and he should do it, just as Lu Olo did.

Lu Olo declared his pecuniary interests 12 days ago. Are Ramos Horta’s pecuniary interests so extensive and complicated that he needs 12 days to write them down?

It seems Ramos Horta needs to be compelled by law in order to be transparent and honest with our people.”

Fernandes said gaining the trust of the people was crucial to Fretilin clandestine operations during the independence struggle. “We succeeded in winning the trust of our people to the extent that they never gave us up to an enemy with superior funds and military means. Lu Olo survived 24 years of armed resistance on this relationship of absolute trust with our people.

An environment of real trust is built between people – not just because the state requires it by law.

I call on Ramos Horta to conduct himself in a transparent and open manner which will set a precedent for future candidates in our young democracy.

Every time he is asked about his pecuniary interests, Ramos Horta creates a diversion and speaks about other issues. Now he says he will provide a signed declaration of pecuniary interests only if regulated by law, and audited by a regulatory authority.

This shows a gross misunderstanding of the function and nature of a pecuniary interest declaration. I have seen pecuniary interest declarations in other countries. To say they have to be audited is putting up a smokescreen.”

Fernandes pointed to the Australian state government of Victoria’s “Declaration of pecuniary interests for senior government officers and statutory appointees” (copy attached) which makes no requirement for audited statements or accounts.

Fernandes said Ramos Horta had put up another smokescreen by peddling a lie that Lu Olo owns a US$700,000 “villa” in Ossu.

Anyone who sees the Lu Olo family’s humble home, would agree it is nonsense to describe it as a villa.

It is unpainted, has outside amenities, no doors on internal rooms and is about half the size of Ramos Horta’s luxurious villa in Dili,” said Fernandes.

For more information contact:

Harold Moucho (Lu Olo’s political adviser) (+670) 723 0048 (Dili)
Jose Manuel Fernandes (Lu Olo’s official election representative) (+670) 734 2174 (Dili)

http://www.luolobapresidente.blogspot.com, http://luolo.blogspot.com, http://www.timortruth.com

Comunicado de Imprensa - Diga-nos o que possui, Senhor Ramos Horta

Frente Revolucionária de Timor-Leste Independente

FRETILIN

Comunicado de imprensa

6 Maio 2007

Diga-nos o que possui, Senhor Ramos Horta

José Ramos Horta deve deixar de se esquivar de responder acerca dos seus bens pecuniários, disse hoje, José Manuel Fernandes, representante oficial do candidato presidencial da FRETILIN, Sr. Francisco Guterres Lu Olo.

José Ramos Horta continua a não responder a importantes perguntas a ele dirigidas pelos representantes da sociedade civil e eleitores durante esta campanha eleitoral para que revele francamente todo o seu património“, afirmou Fernandes.

Lu Olo divulgou uma declaração detalhando todos os seus bens, mas Ramos Horta recusa-se a providenciar uma declaração por escrito justificando-se qua não o faz devido a ausência de legislação.

É fácil fazer uma declaração por escrito e ele deve fazê-lo, tal como Lu Olo o fez“.

"Lu Olo declarou há 12 dias atrás todo o seu património. Será que os bens pecuniários de Ramos Horta são tão extensivos e complicados que ele precisa de 12 dias para os descrever?

Parece que Ramos Horta necessita de ser forçado por lei para ser transparente e honesto para com o seu povo“. Fernandes disse que, durante a luta pela independência, era crucial para as operações clandestinas da FRETILIN obter a confiança do povo.

Nós conseguimos conquistar a confiança do nosso povo de tal forma que nunca fomos denunciados ao inimigo, inimigo esse com maiores poderes financeiros e bélicos. Lu Olo sobreviveu 24 anos na luta armada contando sempre com a confiança total do nosso povo.“

Um ambiente de total confiança foi construída entre pessoas – não porque o estado o exigia por lei“.

Apelo a Ramos Horta para que se comporte de uma maneira clara e transparente criando assim um precedente para os futuros candidatos na nossa jovem democracia.‘‘

Todas as vezes que é questionado acerca dos seus bens pecuniários, Ramos Horta distancia-se e fala de outros assuntos. Agora ele diz que só fará a declaração sobre os seus bens pecuniários se fôr regulamentada por lei , e se a auditoria fôr feita por uma autoridade reguladora“.

Esta é a prova evidente de total desconhecimento da função e natureza da declaração de bens pecuniários. Já vi declarações de bens pecuniários de outros países. Para dizer que é necessária auditoria é o mesmo que deitar fumo para os olhos“.

Fernandes apontou como exemplo uma declaração de bens pecuniários do Governo Estatal de Vitória-Australia, de oficiais seniores do governo (cópia em anexo) que não exige auditoria.

Fernandes disse que Ramos Horta voltou a deitar fumo para os olhos ao insistir na mentira de que Lu Olo possuía uma “vila“em Ossu no valor de US$700,000.

Qualquer pessoa que conheça a humilde casa da família de Lu Olo, concordará que é uma idiotice descrevê-la como sendo uma “vila“.

Não está pintada, não tem comodidades no interior , os quartos não tem portas e quanto às dimensões, é inferior a metade da luxuosa vila de Ramos Horta em Dili“, afirmou Fernandes.


Para mas informações, contactar:

José Manuel Fernandes, Representante do candidato Lu Olo para as eleições presidenciais, tel, (+670) 734 2174 (Dili)
http://www.luolobapresidente.blogspot.com,
http://luolo.blogspot.com, http://www.timortruth.com

Komunikadu Imprensa - Ramos Horta, hateten lolós ita nia soin mai ami

FRENTE REVOLUCIONÁRIA DO TIMOR-LESTE INDEPENDENTE

FRETILIN

Komunikadu imprensa
6 Maiu 2007

Ramos Horta, hateten lolós ita nia soin mai ami

José Manuel Fernandes, Reprezentante ofisial ba kandidatu FRETILIN nian, Francisco Guterres “Lu Olo” hateten ohin katak Ramos Horta labele halai bei’beik husi perguntas kona ba nia riku soin.

José Ramos Horta halai nafatin husi perguntas importantes ne’ebé reprezentantes sosiedade sivil nian no votantes husu ba nia durante kampaña eleitoral hodi nia hateten sai lolós nia riku soin “, Fernandes hateten.

Lu Olo asina ona deklarasaun ne’ebé hatete momós nia riku soin hotu-hotu, maibé, Ramos Horta lakoi asina deklarasaun no dada a’an husi ida ne’e tamba, tuir ninia hanoin, sei dauk iha lei atu obriga nia atu halo deklarasaun ida ne’e.

Fásil tebe-tebes atu hakerek deklarasaun ne’e no devia halo hanesan Lu Olo halo”.

Lu Olo deklara ninia riku soin loron sanulu resin rua ona. Karik ninia riku soin barak tebe-tebes no oi’oin mak halo nia presiza loron sanulu resin rua atu hakerek hotu?

Karik Ramos Horta presisa deit lei atu nia bele sai transparente no onestu ba ita nia povu”.

Fernandes hateten katak manan konfiansa povu nian importante tebe-tebes ba operasoens klandestinas FRETILIN nian durante ita nia luta ba independénsia. “ Tamba ita manan duni povu ninia konfiansa, sira tulun ami no la fa’an ami ba inimigu ne’ebé iha osan no meius militares barak liu ami”. Lu Olo nu’udar ema ida ne’ebe iha tinan 24 laran moris iha resistênsia armada iha relasaun ne’e manan tebes konfiansa absoluta eh rohan laek husi ami nia povu.

Ambiente konfiansa real ne’e hari entre povo- laos tanba estado exige tuir lei.

Hau husu Ramos Horta atu hala’o buat ne’e ho transparente no hahalok ne’ebe nakloke tebes hodi nune’e bele hari presedente ba futuros kandidatos iha ita nia jovem democrasia.

Bainhira ema husu nia kona ba intereses pecuniarios eh riku soin, Ramos Horta hamoris diversaun eh mangame tun mangame sa’e no ko’alia kona fali buat seluk. Agora nia dehan sei asina deklarasaun nia riku soin hirak ne’e karik regula tuir lei, no sei halo auditoria tuir autoridade reguladora ida.

Ida ne’e hatudu momós katak nia lahatene funsaun no natureza deklarasaun riku soin nian. Hau hare deklarasaun riku soin husi rai seluk nian. Atu hateten deit katak auditoria ne’ebe nia hakarak ne’e, hanesan foti rai rahun kari ba ema nia matan.

Fernandes hatete katak iha Australia estado victoria nian “ Deklarasaun riku soin husi oficial senior governo nian la precisa lei reguladora hodi halo audtitoria ba riku soin hirak ne’e.

Dala ida tan Ramos Horta foti rai rahun kari ba povo ida ne’e nia matan hodi bosok tan katak Lu Olo iha vila ida iha Ossu ho osan nia valor USD 700,000. dehan Fernandes.

Ema ruma ba hare karik Lu Olo nia familia nia uma, nia sei konkorda katak buat hirak ne’e bosok dunik e laiha sentido atu hateten uma ne’e nu’udar vila ida.

Uma ne’e seidauk pinta, no nia haris fatin iha liur, kuarto hirak ne’e mos laiha odomatan no nia bo’ot la hanesan Ramos Horta nia Vila ida luxo teb-tebes iha Dili, Fernandes dehan.

Hakarak hatene ta’an informasaun, bele dere arame ba:

Harold Moucho (Lu Olo nia asesor polítiku) (+670) 723 0048 (Dili)
Jose Manuel Fernandes (Lu Olo nia reprezentante ba eleisaun prezidensial) (+670) 734 2174 (Dili)
http://www.luolobapresidente.blogspot.com, http://luolo.blogspot.com, http://www.timortruth.com

Media Release - Lu Olo outlines measures to protect sovereignty over petroleum


Francisco Guterres Lu Olo for President

I shall be a President of all and for all”


Media release

5 May 2007



Lu Olo outlines measures to protect sovereignty over petroleum

FRETILIN presidential candidate Francisco Guterres Lu Olo will promote two measures to ensure the people of Timor Leste get maximum benefit from the country’s gas and oil reserves.

Lu Olo said today he wanted exploration and development of onshore oil and gas to be reserved for a national company, and gas from the offshore Greater Sunrise field to be processed in Timor Leste.

I will do everything a president can under the constitution to ensure that Timor-Leste’s natural resources wealth is sustainably exploited for the maximum benefit of Timor-Leste and its people,” Lu Olo said.

Lu Olo disagreed with his opponent Ramos Horta who said that whether or not Greater Sunrise gas is piped to Timor-Leste or Australia will depend on a World Bank study he proposes to commission. Ramos Horta made this statement to a seminar involving the government, the president, the parliament and Timorese civil society in Dili on Friday 13 April 2007.

Lu Olo said: “I reject this view. Who governs this country? We do. Whose sovereignty is it? Our people’s. Whose interests are we meant protect? Our people’s.

The World Bank can provide technical assistance and funding, but Timor-Leste as a sovereign state will decide what happens to our share of the resources in Greater Sunrise. I will always put our national interests first – this is why we fought so long and hard for independence.”

Lu Olo said he had made his view clear to the government that exploration and development of onshore oil and gas should be reserved for a national oil company.

I have been briefed by the government on the draft of the proposed laws for the establishment of a national oil company which has been put out for public comment. The establishment of this company is also a way of involving national private sector investors as shareholders.

Setting up a national oil company is one way to ensure we keep control of our resources for our people. The other is to control the processing and use of resources in order to create other industries and more jobs. That is also why I will, as president, give full support to the government’s efforts to bring gas from the Greater Sunrise field to Timor-Leste.”

Lu Olo said that as President he would lobby Parliament to enshrine the safeguards and transparency measures of the petroleum laws in the constitution, to protect Timor-Leste’s wealth for future generations.

Lu Olo said the FRETILIN majority in Parliament and the Fretilin Government have done everything possible to ensure that natural resources, especially petroleum, remain under the control of the Timorese people.

Our Petroleum Exploration Law was approved without a vote against it and the Petroleum Fund Law was approved unanimously after thorough public consultation and scrutiny. This indicates the consensus amongst all parties and our people for these laws. I promise to protect the consensus reached on these laws,” he said.

Timor-Leste’s Petroleum Exploration Laws have been widely acclaimed as being amongst the most modern, transparent and progressive laws in the world, embodying ‘world’s best practice’ standards.

The laws allow for retention of national ownership and national interest by providing transparent and appropriate safeguards for a National Petroleum Company (State owned or mixed state/private owned) to participate in both downstream and upstream operations.

I have accompanied the elaboration of the laws and our inaugural bid round closely. The government has kept me and the parliament well informed. I know that Timor-Leste has awarded Production Sharing Contracts for offshore exploration areas to reputable international companies following transparent and competitive international bidding.

For more information contact:

Harold Moucho (Lu Olo’s political adviser) (+670) 723 0048 (Dili)
Jose Manuel Fernandes (Lu Olo’s official election representative) (+670) 734 2174 (Dili)

http://www.luolobapresidente.blogspot.com, http://luolo.blogspot.com, http://www.timortruth.com

Comunicado de Imprensa - Lu Olo anuncia medidas para proteger a soberania do petróleo





Francisco Guterres Lu Olo for President

Serei Presidente de todos e para todos”


Comunicado de Imprensa
5 de Maio de 2007



Lu Olo anuncia medidas para proteger a soberania do petróleo


O candidato presidencial da FRETILIN Francisco Guterres Lu Olo promoverá duas medidas para garantir que o povo de Timor-Leste obtenha o máximo de benefícios das reservas de gás e petróleo do país.

Lu Olo disse hoje que pretende que a exploração e o desenvolvimento do petróleo e do gás “onshore“ sejam feitos por uma companhia nacional, e o gás proveniente do Greater Sunrise (“offshore“) seja processado em Timor-Leste.

“Como presidente farei tudo que estiver ao meu alcance e de acordo com a constituição para assegurar que os recursos naturais de Timor-Leste sejam permanentemente explorados em benefício de Timor-Leste e do nosso povo“, disse Lu Olo.

Lu Olo não concorda com o seu adversário Ramos Horta por ter afirmado que o gás do “Greater Sunrise“ será ou não canalizado para Timor-Leste ou para a Austrália dependendo esta decisão do estudo por ele proposto ao Banco Mundial. Ramos Horta fez esta declaração numa conferência em que estiveram presentes os membros do governo, o presidente, os deputados e Timorenses da sociedade civil em Dili realizada no dia 13 de Abril de 2007(sexta-feira).


Lu Olo afirmou : Não concordo com este ponto de vista. Quem governa este país? Nós. A quem pertence a soberania deste país? Ao nosso povo. Que interesses deveremos salvaguardar? Os do noso povo.

“O Banco Mundial poderá providenciar ajuda técnica e financiamento, mas Timor-Leste como estado soberano decidirá o que fazer com a parte que nos pertence do Greater Sunrise. Eu porei sempre os interesses da nossa nação em primeiro lugar – foi para isso que lutámos árduamente, durante longos anos, pela independência“.

Lu Olo disse que manifestou claramente a sua opinião ao governo de que a exploração e o desenvolvimento do petróleo e do gás “onshore“ (em terra) deverão ser feitos por uma companhia petrolífera nacional.

“O governo tem vindo a informar-me sobre o projecto de lei para o estabelecimento de uma companhia petrolífera nacional, projecto este que já foi posto à consideração do público em geral. A criação desta companhia é também uma maneira de envolver investidores privados nacionais como accionistas..

“Criar uma companhia petrolífera nacional é uma maneira de garantir que exerçamos controle sobre os nossos recursos para o nosso povo. A outra maneira é controlarmos o processamento e uso dos recursos de modo a criar outras industrias e mais postos de trabalho. É também por isso que, como presidente, darei apoio total aos esforços do governo para trazer o gás do campo “Greater Sunrise“ para o solo Timorense“.

Lu Olo disse também que, como Presidente, iria sensibilizar o Parlamento para enquadrar as garantias e as medidas de transparência das leis do petróleo na Constitução da República, para salvaguardar a riqueza de Timor-Leste para as gerações futuras.

Lu Olo disse que a maioria parlamentar da FRETILIN e o Governo da FRETILIN fizeram todos os possíveis para assegurar que os recursos naturais, especialmente o petróleo, continuem sob o controlo do povo de Timor-Leste.

“A nossa Lei de Exploração do Petróleo foi aprovada sem nenhum voto contra e a Lei do Fundo de Petróleo foi aprovada unanimemente no Parlamento Nacional depois de terem sido sujeitas à consultas públicas“ Isto indica que há consenso entre todos os partidos com assento no Parlamento e o povo em relação a estas leis. Prometo proteger o consenso alcançado nestas leis“, afirmou.

A Lei de Exploração de Petróleo de Timor-Leste foi amplamente aclamada por ser a mais moderna, mais transparente e progressiva lei no mundo, sendo considerada “uma das melhores práticas a nível mundial“


“As leis salvarguardam direitos nacionais de propriedade e interesses nacionais providenciando garantias transparentes e apropriadas para o estabelecimento de uma Companhia Nacional de Petróleo (propriedade estatal ou mista) que participe em todas as operações de exploração

“Acompanhei de perto a elaboração das leis e o nosso concurso inaugural. O Governo manteve-me a mim e o parlamento sempre bem informados. Sei que o governo adjudicou contratos para exploração do petróleo no mar de Timor-Leste a companhias internacionais de grande reputação que participaram em concursos internacionais competitivos e transparentes‘‘.

Para mas informações, contactar:
José Manuel Fernandes, Representante do candidato Lu Olo para as eleições presidenciais, tel, (+670) 734 2174 (Dili)
http://www.luolobapresidente.blogspot.com, http://luolo.blogspot.com, http://www.timortruth.com

Komuniadu Imprensa- Lu Olo tatoli medidas atu defende ita nian soberania kona ba mina rai


Francisco Guterres “Lu Olo” ba Prezidente

Prezidente husi povu ba povu tomak”


Komunikadu imprensa

5 Maiu 2007


Lu Olo tatoli medidas atu defende ita nian soberania kona ba mina rai

Kandidatu prezidential FRETILIN nian, Francisco Guterres Lu Olo, kompromete atu halau medidas rua atu garante katak povu Timor-Leste nian bele simu benifisiu tomak hosi sira nian mina rai no gás.

Lu Olo dehan ohin nia hakarak fo explorasaun no desenvolvimentu minarai nian, iha Timor-Leste nia rai maran, ba kompanhia nasional minarai Timor-Leste nian atu halo rasik, no nia hakarak lori gás hosi Greater Sunrise mai Timor-Leste nia rai maran.

Nudar Prezidente Republika nian hau se halo buat hotu-hotu tuir konstituisaun atu tau matan ba ita nia rain nia riku soin natureza nian atu fo benifisius bei’beik no bot liu ba ita nia rain no ita nia povu, dehan Lu Olo.

Lu Olo la simu hanoin hosi nia adversariu, Ramos Horta, neebe dehan katak kadoras nee, mai Timor-Leste ka ba Australia, nee konforme resultadu estudu Banku Mundial neebe nia husu ba sira halo. Ramos Horta dehan ida nee iha sorumutu ho governu, presidensia, parlamentu, kompañia minarai sira, no sosiedade sivil nasional iha Dili loron 13 Abril 2007.

Lu Olo dehan: “Hau la simu hanoin ida nee. Se mak ukun Timor-Leste? Ita mak ukun. Se mak kaer soberania rai ida nee nian? Ita nia povu mak kaer. Ita defendi interese se nian ? Ita nia povu nia interesse.”

Banku Mundial bele fo asistensia teknika no osan ba halo estudus, maibe, Timor-Leste, nudar rai soberanu mak halo desisaun kona ba ita nia rain nia rikusoin husi Greater Sunrise. Hau sei tau nafatin ita nia interesse nasional liu ema rai seluk ninia interesse - tamba buat sira nee mak ita funu kleur no makas.”

Lu Olo dehan katak nia hato ona momos ba governu katak explorasaun no desenvolvimentu minarai no gáz iha ita nia rai maran tenke rai hela ba ita nian kompañia nasional minarai nian.

Hau akompanha hela governu nia proposta lei ba harii kompañia minarai nian, ne’ebe hato ona ba konsulta publika. Harii kompanhia nasional minarai nian loke oportunidade diak ba investidores Timor oan sira hosi sektor privadu atu tama ba laran.

Nee dalan ida neebe ita bele hametin kontrole ba ita nia rekursus ba servi ita nia povu. Dalan seluk fali mak ita rasik mak kontrola prosesamentu no uza rekursus sira nee ba hari industria seluk atu nune bele kria servisu foun ba povu. Tamba nee mos mak, nudar Prezidenti Republika, hau sei hakas aan no fo apoiu tomak ba governu atu tau kadoras ba dada gás hosi ita nia tasi laran (kampu Gáz iha Greater Sunrise), mai rai maran .”

Lu Olo dehan katak, nudar Prezidenti Republika, nia sei koalia ho Parlamentu Nasional atu hatama ba Konstituisaun RDTL asuntus nebe lei fundu minarai nian tatoli ona hanesan garantias oi’oin no medidas transparensia, atu nune ita bele defende ita nian rikusoin ba gerasoens aban bairua nian.

Deputadus maioria FRETILIN nian, iha Parlamentu Nasional no Governu FRETILIN nian halo buat hotu-hotu atu hametin ita nia rain nia rikusoin, liliu mina rai, atu nune ita nia povu Timor-Leste mak kontrola rasik.

Parlamentu tomak aprova ita nia Lei Explorasaun Mina Rai nian no Lei Fundu Mina Rai nian, la iha partidu ke vota hassoru leis sira nee iha Parlaemntu Nasional. Molok aprova leis sira nee, halo uluk konsulta ba publiku iha fatin bar’ barak iha Timor-Leste no ema barak mak partisipa iha prosesu ida nee. Ida ne’e hatudu katak ema barak mak simu ho laran tomak leis sira ne’e. Hau promete, nudar Prezidenti Republika, katak hau sei tau matan makas ba hametin nafatin konsensu mai husi povu ba leis sira nee,” Lu Olo hatutan.

Internasionais barak gaba Timor-Leste nia Lei Explorasaun Mina Rai hanesan lei modernu, transparente, no progressivu liu iha mundu, ida ne’ebe ‘hametin padraun internasional diak liu’. Ta tenke defendi ida nee makas liu.

Leis sira nee fo direitu ba ita rain nain mak kaer rasik kontrole ba ita nia mina rai tuir ita nia interesse nasional no loke dalan ba ita bele harii moos ita nia Kompanhia Nasional Mina Rai nian (neebe bele Estadu mak nain mesak ka Estadu bele mos halo sosiedade ho Timor oan seluk) . Tuir lei nee, ita Timor oan rasik iha direitu ba halao explorasaun no prosesamentu mina rai nian.

Hau akompanha prosesu ba halo leis sira nee no konkursu internasional ba explora ita nia mina rai iha rai maran. Governu mos hato informasaun beibeik mai hau no ba Parlamentu. Hau hatene katak governu Timor-Leste fo kontratu ba kompanhia internasional balun liu husi konkursu internasional ida ke transparente.”



Hakarak hatene ta’an informasaun, bele dere arame ba:

Harold Moucho (Lu Olo nia asesor polítiku) (+670) 723 0048 (Dili)
Jose Manuel Fernandes (Lu Olo nia reprezentante ba eleisaun prezidensial) (+670) 734 2174 (Dili)
http://www.luolobapresidente.blogspot.com, http://luolo.blogspot.com, http://www.timortruth.com